oktober 4, 2019

Tolken in de publieke sector: botsende belangen

door Mathilda Banfield

Tolken in de publieke sector horen onafhankelijk en onpartijdig te zijn. Dat staat in de gedragscode van het Bureau Wbtv. Soms is het heel lastig om als tolk onafhankelijk en onpartijdig te zijn.

Ondergesneeuwde cliënt

De ouders van een leerlinge worden uitgenodigd op school voor een gesprek over hun zoon. De ouders spreken geen Nederlands, en de school heeft een telefonische tolk ingehuurd. Tijdens het gesprek is de mentor, een decaan en een schoolpsycholoog aanwezig. Tijdens het gesprek krijgen de ouders een deel van het gesprek niet mee, omdat de decaan en de mentor vragen stellen aan de schoolpsycholoog en aangeven dat ze het niet nodig vinden dat dit vertaald wordt. De ouders zitten zo bij het gesprek maar nemen er niet aan deel.

Dit is een voorbeeld van wat er mis kan gaan als er niet goed wordt getolkt. De schoolmedewerkers in deze casus werken waarschijnlijk niet vaak met een tolk en hebben niet in de gaten dat zij de ouders van de leerling buiten sluiten. Misschien is de besproken inhoud niet relevant voor hen, maar als er niet vertaald wordt, hebben zij onvermijdelijk het idee dat ze iets belangrijks missen. Ouders die Nederlands spreken, zouden deze dingen wel meekrijgen.

Fluistertolken: niet mogelijk over de telefoon

De bovenstaande casus had makkelijk opgelost kunnen worden door middel van simultaan tolken. De tolk zou dan bij de ouders zitten en het gezegde fluisterend voor hen vertalen. Zo missen zij niets en kunnen zij zelf concluderen of de besproken inhoud een reactie van hen vereist. Omdat het gesprek telefonisch getolkt werd, was fluistertolken niet mogelijk. Telefonisch tolken is daarom eigenlijk geen geschikte oplossing voor gesprekken waarbij meerdere partijen deelnemen aan het gesprek. Het risico is dat de partijen zich tot elkaar gaan richten zonder op de vertaling te wachten. De tolk kan de anderstalige betrokkene dan niet meer fatsoenlijk bijstaan.

Mag een tolk ingrijpen?

Liever niet. Tijdens dit gesprek heeft de tolk uiteindelijk ingegrepen door de decaan te adviseren alles te laten vertalen en dingen die niet voor de ouders bestemd zijn op een ander tijdstip te bespreken. Het is niet erg gebruikelijk voor een tolk om in te grijpen. Het feit dat de opdrachtgever voor de tolk in dit geval de school was, maakte het nog iets lastiger: wat als de decaan het niet fijn vindt? De klant is immers koning… Toch is het belangrijk dat een tolk zich onafhankelijk opstelt en juist wel dergelijke afwegingen maakt. In deze casus betekent de onpartijdigheid dat de tolk geen partij kiest voor de school of voor de ouders, en zich richt op het wegnemen van de taalbarrière voor de anderstalige.

Publieke sector

Tolken worden soms ingezet bij scholen, hulpverleningsorganisaties, ziekenhuizen of andere publieke instellingen. Als dat gebeurt, is het soms de particulier zelf, maar soms ook de organisatie die de tolk inhuurt. Of u nu een particulier bent of een publieke organisatie die een tolk inhuurt, houd altijd in de gaten dat de tolk onpartijdig dient te zijn. In sommige gevallen (bijvoorbeeld in conflictsituaties) is het een goed idee om de aanwezigen hier vooraf op te wijzen. Op die manier wordt onnodige ruis in de communicatie via de tolk voorkomen.